Κλιματική Κρίση: ΟΙ μαθητές εντοπίζουν, καταγράφουν, διερευνούν περιβαλλοντικά προβλήματα και προτείνουν λύσεις

Συνέντευξη από την ομάδα igem ioannina

Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης Κλιματική Κρίση: ΟΙ μαθητές εντοπίζουν, καταγράφουν διερευνούν περιβαλλοντικά προβλήματα και προτείνουν λύσεις", την Τετάρτη 12 Νοεμβρίου 2025  μαθητές του σχολείου μας, είχαν την ευκαιρία να συνομιλήσουν με την ομάδα iGEM Ioannina και να πάρουν συνέντευξη από δύο μέλη της. Οι μαθητές ενημερώθηκαν για τον διεθνή διαγωνισμό iGEM, τη λειτουργία και τη σύνθεση της ομάδας, καθώς και για το φετινό τους project με τίτλο AMADRYADS.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο σοβαρό περιβαλλοντικό πρόβλημα του μεταχρωματικού έλκους των πλατάνων και στην καινοτόμο ερευνητική προσπάθεια της ομάδας για την αντιμετώπισή του, με στόχο την προστασία της φύσης και της τοπικής κοινωνίας. Η συζήτηση ανέδειξε τη σημασία της επιστημονικής έρευνας, της συνεργασίας και της καινοτομίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ομάδα iGEM Ioannina 2025 κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο  στον κορυφαίο παγκόσμιο διαγωνισμό Συνθετικής Βιολογίας, iGEM Grand Jamboree, που διεξήχθη τον Οκτώβριο στο Παρίσι.

Μέσα από τη συνέντευξη, οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με σύγχρονες επιστημονικές πρακτικές και γνώρισαν από κοντά, πώς η έρευνα μπορεί να δώσει λύσεις σε πραγματικά περιβαλλοντικά προβλήματα. Παράλληλα, ανέπτυξαν δεξιότητες κριτικής σκέψης και επιστημονικού διαλόγου, θέτοντας ερωτήματα και λαμβάνοντας τεκμηριωμένες απαντήσεις. Η εμπειρία αυτή λειτούργησε και ως πηγή έμπνευσης, ενισχύοντας το ενδιαφέρον τους για τις φυσικές επιστήμες και τη συνεργατική μάθηση.

Ακολουθεί ολόκληρο το κείμενο της συνέντευξης:

Συνέντευξη από τους μαθητές του Πρότυπου Γυμνασίου Ζωσιμαίας Σχολής

Ø Τι είναι ο διαγωνισμός iGEM;

Ο διαγωνισμός IGEM είναι ο μεγαλύτερος διεθνής διαγωνισμός σύνθετης βιολογίας, όπου φοιτητικές ομάδες από όλο τον κόσμο παρουσιάζουν βιολογικά συστήματα για την επίλυση παγκόσμιων προβλημάτων.

Ø Ποιος μπορεί να συμμετάσχει σε αυτόν τον διαγωνισμό;

Στον διαγωνισμό μπορούν να συμμετάσχουν φοιτητές από διάφορα τμήματα, όπως είναι το βιολογικό, η ιατρική, ακόμα και το χημικό. Συνήθως εμφανίζονται σε ομάδες που εκπροσωπούν πανεπιστήμια.

Ø Πότε και πού ξεκίνησε ο iGEM;

Ο διαγωνισμός πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στο  Παρίσι το 2003. Αρχικά αποτελούσε ένα πανεπιστημιακό μάθημα αλλά έπειτα εξελίχθηκε σε έναν παγκόσμιο διαγωνισμό βιολογίας.

Ø Ποιος είναι ο σκοπός του διαγωνισμού;

Μέσω του διαγωνισμού προάγονται νέες ιδέες για σημαντικά προβλήματα που αφορούν το περιβάλλον. Περισσότερες από 400 ομάδες προσπαθούν να λύσουν ένα πρόβλημα της τοπικής κοινότητας και έτσι προωθούνται νέες ιδέες και νέες λύσεις και υπάρχει μια εξέλιξη στην επιστημονική κοινότητα.

Ø Γιατί είναι σημαντικός για τη βιολογία και την επιστήμη;

Όπως αναφέραμε και πριν, μέσω του διαγωνισμού, φοιτητές καλούνται να βρουν λύσεις σε ένα πρόβλημα που απασχολεί την τοπική κοινωνία. Έτσι, προωθούνται τεχνικές επίλυσης τοπικών προβλημάτων με καινοτομία και συνεργασία.

Ø Τι ακριβώς είναι η ομάδα iGEM IOANNINA;

Είναι μια ομάδα που έχει ιδρυθεί στο πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Η ομάδα κάθε χρόνο ανανεώνεται, μπαίνουν δηλαδή καινούρια μέλη, που μπορούν είτε να συνεχίσουν το παλιό project, είτε να δημιουργήσουν ένα καινούριο. Η φετινή ομάδα, του 2025, αποτελείται από 16 φοιτητές, κυρίως από το πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, με τους περισσότερους φοιτητές να φοιτούν στο ΒΕΤ αλλά και από άλλα τμήματα.

Ø Από πότε υπάρχει η ομάδα;

Η ομάδα iGEM IOANNINA γενικά συμμετέχει στον διαγωνισμό από το 2021, η πρώτη ομάδα, δηλαδή, ιδρύθηκε το 2020. Η φετινή ομάδα ιδρύθηκε το 2024. Η ομάδα ανανεώνεται, οπότε τώρα, που στα  πλαίσια του διαγωνισμού ολοκληρώθηκε το project, φτιάχνεται η καινούρια ομάδα και από τον Δεκέμβριο περίπου θα ξεκινήσει η ομάδα iGEM IOANNINA 2026, με άλλο project και νέα άτομα.

Ø Ποιοι φοιτητές συμμετέχουν και από ποια τμήματα;

Συμμετέχουν φοιτητές κυρίως από το Βιολογικό αλλά και από το Χημικό, την Ιατρική, το Τμήμα Μηχανικών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών και Πληροφορικής, το Τμήμα Τεχνολογικών Εφαρμογών, κα.

 

Ø Πόσο δύσκολο είναι να συνδυάζετε τις σπουδές με την έρευνα;

“Θέλει όρεξη. Αν σου αρέσει αυτό που κάνεις, βρίσκεις χρόνο. Εμείς το αγαπήσαμε πολύ το project μας, οπότε μπορέσαμε να τα συνδυάσουμε. Άλλωστε και η έρευνα ήταν κάτι που βγήκε από τις σπουδές μας. Κάνεις τις σπουδές σου, παίρνεις τις βάσεις, μαθαίνεις κάποια πράγματα και μετά στην έρευνα έχεις περισσότερη δημιουργικότητα, βάζεις στην πράξη αυτά που μαθαίνεις στη σχολή σου. Απλά απαιτεί πολύ χρόνο, γι' αυτό πρέπει να έχεις ένα ισορροπημένο πρόγραμμα.”

Ø Τι είναι το «μεταχρωματικό έλκος»;

Είναι ασθένεια που προκαλείται από τον μύκητα ceratocystis platani. Το χρώμα των φύλλων των πλατανιών αλλάζει, η βλάστησή τους μειώνεται και στο τέλος τα πλατάνια πεθαίνουν. Είναι μια θανατηφόρα ασθένεια, εξαπλώνεται κυρίως εξαιτίας του ανθρώπινου παράγοντα και δεν υπάρχει μέθοδος θεραπείας.

Ø Τι προκαλεί αυτήν την ασθένεια στα πλατάνια;

Τη συγκεκριμένη ασθένεια την προκαλεί ο μύκητας Ceratocystis Platani. Είναι αρκετά επικίνδυνο για τα δέντρα στην περιοχή μας, διότι, όπως προαναφέραμε, ο μύκητας δεν μπορεί ακόμη να καταπολεμηθεί.”

Ø Πώς εξαπλώνεται ο μύκητας;

“Ο μύκητας αρχικά εξαπλώθηκε με τη μεταφορά ξύλινων κιβωτίων ή εργαλείων και πολεμικών υλικών μέσα σε αυτά, από την περίοδο του Β’ παγκοσμίου πολέμου, διότι τα ίδια τα κιβώτια ήταν φτιαγμένα από ήδη προσβεβλημένο κορμό δέντρου. Κι έτσι, εμφανίστηκε πρώτα σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία, και αργότερα, γύρω στο 2003, πρωτοεμφανίστηκε και στην Ελλάδα.“

Ø Πότε εμφανίστηκε στην Ήπειρο;

“Στην Ήπειρο, ο μύκητας Ceratocystis Platani εμφανίστηκε το 2010.”

Ø Γιατί είναι τόσο σημαντικά τα πλατάνια για την περιοχή μας;

“Αν το καλοσκεφτείτε, πέρα από τη φυσική ομορφιά που προσδίδουν στον τόπο μας, μπορεί ένα μεγάλο δέντρο να έχει και συναισθηματική αξία. Για παράδειγμα, εγώ θα στενοχωριόμουν αν έκοβαν το πλατάνι στην πλατεία του χωριού μου, διότι εκεί μαζευόμασταν όλα τα παιδιά μικρά που ήμασταν, παίζαμε, είτε σκαρφαλώναμε πάνω, είτε απλά καθόμασταν και μιλούσαμε μεταξύ μας. Πάντως, είχε μια ιδιαίτερη αξία για όλους μας. Εσείς, δεν θα στενοχωριόσασταν;”

Ø Γιατί δώσατε αυτό το όνομα στο project σας;

Λοιπόν, οι Αμαδρυάδες ήταν στην αρχαιότητα θεότητες, οι οποίες προστάτευαν δέντρα και δάση γενικότερα. Κάθε δέντρο είχε και τη δική του Αμαδρυάδα, που το προστάτευε. Όταν πέθαινε το δέντρο, πέθαινε και η Αμαδρυάδα του. Οπότε, μιας και το project έχει στόχο την προστασία των δέντρων, δώσαμε και αυτό το όνομα”

Ø Τι προσπαθείτε να πετύχετε με αυτό το project;

Επιδιώκουμε να συνεχιστεί αυτή η προσπάθεια για να σωθούν τα πλατάνια που «νοσούν» από μεταχρωματικό έλκος.  Σίγουρα και με τις δράσεις έχουμε ευαισθητοποιήσει αρκετά, έχουμε επικοινωνίες με  διάφορους φορείς. Θέλουμε και εμείς σαν ομάδα, σαν iGEM IOANNINA 2025 να προσφέρουμε κάτι στην επιστημονική κοινότητα και στην κοινωνία, κάποια θεραπεία ίσως για την ασθένεια των πλατανιών.

Ø Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός που σχεδιάζετε;

Ονομάζεται CRISPR CAS 13D  και χονδρικά κατακερματίζει, κόβει το γενετικό υλικό του μύκητα που προκαλεί μεταχρωματικό έλκος στα πλατάνια. Δηλαδή ο μύκητας υπάρχει στο δέντρο, εξαπλώνεται, και εμείς εισάγουμε αυτήν την θεραπεία οπότε ο μύκητας καταστρέφεται, «πεθαίνει».

Ø Τι σημαίνει CRISPR και πώς χρησιμοποιείτε;

" Το CRISPR είναι μια τεχνική που επιτρέπει τη στοχευμένη κοπή του DNA. Ένα πλασμίδιο που περιέχει ένα ένζυμο και ένα οδηγό RNA μεταφέρεται στον μύκητα μέσω νανοφορέα χιτοζάνης. Το σύστημα αναγνωρίζει συγκεκριμένο γονίδιο του μύκητα και το κόβει, με αποτέλεσμα την απενεργοποίησή του και την παύση παραγωγής της τοξίνης."

Ø Πώς ξέρετε ότι το σύστημά σας είναι ασφαλές για τα φυτά και το περιβάλλον;

Ακόμα και αν δεν υπάρχει ο μύκητας, αν δεν έχει προσβληθεί δηλαδή το δένδρο, ο μηχανισμός που θα μπει στο πλατάνι με τη βοήθεια του νανοφορέα διασπάται χωρίς να υπάρχει πρόβλημα για το φυτό. Και αυτό γιατί  αυτός ο νανοφορέας είναι φτιαγμένος από χιτοζάνη, κάτι που σημαίνει ότι είναι βιοδιασπώμενος.

Ø Τι κάνει ο «νανοφορέας χιτοζάνης»;

Ο νανοφορέας χιτοζάνης είναι ένα πολύ μικρό μόριο που «κουβαλάει» τον μηχανισμό μας, από χιτοζάνη άρα βιοδιασπώμενο υλικό. Έχει τον ρόλο να μεταφέρει το σύστημα μέσα στον παθογόνο μύκητα, γιατί γενικά όλοι αυτοί οι μύκητες δεν δέχονται τόσο εύκολα γενετικό υλικό που προσπαθούμε εμείς να τους βάλουμε.

Ø Τι σημαίνει ότι χρησιμοποιείτε «οργανισμούς-μοντέλα»;

Όταν οι επιστήμονες χρησιμοποιούν « οργανισμούς-μοντέλα », ουσιαστικά μελετούν συγκεκριμένους οργανισμούς για να κατανοήσουν γενικούς βιολογικούς μηχανισμούς, οι οποίοι ισχύουν ακόμη και σε άλλους οργανισμούς, συχνά μέχρι και τον άνθρωπο. Χρησιμοποιούν οργανισμούς, που συνηθίζεται να χρησιμοποιούνται στα εργαστήρια, δηλαδή έχουν γίνει αρκετές μελέτες πάνω σε αυτούς, οπότε βασίζονται σε αυτούς και πραγματοποιούν με περισσότερη ευκολία τα πειράματα τους.

Ø Πώς θα βοηθήσει η έρευνά σας τη φύση και την κοινωνία;

Η ομάδα IGEM, μέσα από τις δράσεις που συνεχώς πραγματοποιεί και την έρευνα που κάνει, έχει καταφέρει να ευαισθητοποιήσει και ενημερώσει τους ανθρώπους όσον αφορά με την ασθένεια που πλήττει τα πλατάνια. Στη συνέχεια η έρευνά της έχει βοηθήσει και τη φύση, διότι προσπαθεί να βρει μια λύση, ώστε να μειωθεί η ασθένεια στα πλατάνια, η οποία αποτελεί σοβαρό περιβαλλοντικό πρόβλημα της περιοχής μας.

Ø Τι ελπίζετε να καταφέρετε τα επόμενα χρόνια;

«Ελπίζουμε στη δημιουργία ενός επιτυχημένου project από την καινούργια ομάδα iGem, αλλά και στη συνέχεια του δικού μας project, για να σωθούν τα πλατάνια από τον μύκητα».

Ø Πώς μπορεί κάποιος μαθητής να ασχοληθεί με τη βιολογία και την έρευνα;

«Ένας μαθητής, αρχικά, θα πρέπει να επιλέξει ένα πτυχίο που τον ενδιαφέρει και ένα αντικείμενο που θα του αρέσει να ασχολείται. Επίσης, θα πρέπει να κυνηγάει ευκαιρίες και πολύ συχνά να ρισκάρει».

Ø Τι θα συμβουλεύατε τα παιδιά που αγαπούν την επιστήμη;

«Θα συμβουλεύαμε τα παιδιά που αγαπούν την επιστήμη να είναι ανοιχτά στην γνώση και να μην σταματούν σε εκείνη που τους δίνουν οι καθηγητές τους, αλλά να το ψάχνουν και παραπάνω, όπως για παράδειγμα πηγαίνοντας σε συνέδρια και σεμινάρια. Επίσης, να κυνηγούν ευκαιρίες και να ρισκάρουν.»

Ø Ποιο είναι το πιο ωραίο κομμάτι του να είσαι μέλος αυτής της ομάδας;

«Το πιο ωραίο κομμάτι του να είσαι μέλος αυτής της ομάδας είναι η συνεργασία, καθώς γνωρίζεις άτομα, με διαφορετικούς χαρακτήρες, με τα οποία έχετε έναν κοινό στόχο, που στο τέλος, χάρη στη συνεργασία σας, επιτυγχάνεται. Επίσης, η πορεία μέχρι τον διαγωνισμό ήταν μια αξέχαστη εμπειρία, καθώς μοιραστήκαμε εμπειρίες και μάθαμε ο ένας από τον άλλο.»